Chegarasiz marketing erasi: reklama va hayot o‘rtasidagi chegara yo‘qolmoqda

Yillar davomida bizga “marketing — bu iste’molchi diqqati uchun kurash” deb uqtirib kelishdi. Lekin bozordagi so‘nggi jarayonlar shuni ko‘rsatmoqdaki, bu kurash o‘z shaklini tubdan o‘zgartirdi. Katta brendlar e’tiborni zo‘rlab tortishga urinishdan voz kechib, iste’molchining kundalik tajribasiga tabiiy ravishda singib ketish strategiyasini tanlamoqda. Buning asosiy sababi — “banner ko‘rligi”. Axborot bosimi o‘z cho‘qqisiga chiqqan bir davrda, foydalanuvchilar an’anaviy reklama formatlarini ongsiz ravishda e’tiborsiz qoldirishni o‘rgangan. Natijada, marketing shunchaki xabar berish vositasidan, xaridor hayotining ajralmas qismiga aylanish jarayoniga o‘tdi. Xo‘sh, Los-Anjelesdagi hid tarqatuvchi bilbord, Toshkent ko‘chalaridagi robotlar va mahalliy brendlarning tezkor reaksiyasi o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor?

Ekrandan tashqaridagi marketing

Kompaniyalar endi mahsulotni ko‘rsatishdan ko‘ra, uni inson yashayotgan muhitning bir qismiga aylantirishga harakat qilmoqda. Los-Anjelesda Goodwipes kompaniyasi tomonidan o‘rnatilgan hid tarqatuvchi bilbordlar shunchaki kreativ reklama emas, bu — neyromarketingga misol bo‘la oladi. Neyrobiologiyada hid bilish tizimi miyaning xotira va hissiyotlarni qayta ishlovchilik tizimiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘langan. Vizual reklama mantiqiy filtrdan o‘tishi kerak, hid esa ong ostiga ta’sir qiladi. Bu usul brendga mahsulot haqida ma’lumot berishdan ko‘ra, iste’molchida ijobiy hissiyotni tabiiy shakllantirish imkonini beradi.

Shunga o‘xshash jarayonni Toshkent ko‘chalarida sinovdan o‘tayotgan Yandex Lavka robotlari misolida ham ko‘rish mumkin. Texnologik jihatdan ular yetkazib berishni tezlashtiradi, marketing nuqtayi nazaridan esa brendni kundalik shahar hayotining bir qismiga aylantiradi. Ular brendni shaharning kundalik manzarasi, xuddi daraxtlar yoki svetoforlar kabi odatiy qismiga aylantiradi. Iste’molchi xizmat haqida reklama orqali emas, kundalik hayotida bevosita duch keladi. Natijada brend asta-sekin odatiy muhitning bir qismi sifatida qabul qilina boshlaydi. Bu jarayon brendni mijoz xotirasida reklamadek emas, balki shahar muhitining zaruriy qismi sifatida mustahkamlaydi.

Ijtimoiy ritm

Marketingdagi ikkinchi o‘zgarish reklamaning tezligida kuzatilmoqda. Ilgari yirik kompaniyalar uchun puxta rejalashtirilgan, haftalar yoki oylar davomida tayyorlangan reklama kampaniyalari ustunlik hisoblanardi. Bugun esa ayrim hollarda eng katta afzallik – voqeaga birinchi bo‘lib munosabat bildirishdir. O‘zbek tili alifbosiga o‘zgartirish kiritish haqidagi qonun loyihasi muhokamasi bunga yaxshi misol. Jamiyatdagi qizg‘in munozaralar davom etayotgan bir paytda “Korzinka” va “Beshqozon” o‘z logotipi hamda kommunikatsiyalarini yangi yozuvga moslashtirib, ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qildi. Bu harakatlar mahsulotni sotishni emas, brendning jamiyat bilan bir xil ritmda nafas olayotganini ko‘rsatishni maqsad qilgan. Gartner tadqiqotlariga ko‘ra, madaniy kontekstga tez moslashadigan kompaniyalarning mijozlarining sadoqati boshqalarnikidan 40% ga yuqori bo‘ladi. Haddan tashqari rasmiy va kechikkan kommunikatsiya esa aksincha, masofani oshiradi.